Afgelopen dinsdagmiddag werd ik gebeld of ik woensdagochtend
beschikbaar was voor een tolkopdracht. Ja, mijn agenda was nog leeg, maar waar ging
het precies om? Of ik wilde tolken bij interviews met de Italiaanse regisseur
Daniele Luchetti (van o.a. Mio fratello è
figlio unico en La nostra vita),
want zijn nieuwe film Anni felici
ging gisteren officieel in première. En of ik dat wilde!
En zo zat ik woensdagochtend in het chique Ambassade Hotel
aan de Herengracht in Amsterdam, een beetje nerveus zoals ik dat altijd ben als
ik moet tolken. De interviews vonden plaats in de schattige bibliotheek van het
hotel, waar de boeken staan van alle schrijvers die ooit in het hotel hebben
overnacht. Daniele Luchetti arriveerde in spijkerbroek en hippe gympen, met een
smartphone in de hand om te kunnen communiceren met zijn dertienjarige zoon
Federico, die voor de gelegenheid met hem was meegereisd naar Amsterdam. Een
sympathieke man, die ontspannen antwoord gaf op de soms toch behoorlijk
persoonlijke vragen van de journalisten. Anni
felici is tot op zekere hoogte autobiografisch, en dus wilde de pers alles
weten over de overeenkomsten tussen Guido, de narcistische, gefrustreerde,
opvliegende kunstenaar uit de film, en Luchetti’s vader; tussen Serena, die in
de film een lesbische affaire begint, en Luchetti’s moeder; tussen hun zoon
Dario, die alles vastlegt met een ouderwetse Super 8-camera, en Luchetti zelf.
Er werd gevraagd hoe het was om op te groeien in de jaren zeventig, met ouders
die zich meer bezighielden met kunst, de zoektocht naar vrijheid en
seksualiteit dan met hun kinderen. Ik hoorde waarom Luchetti nog steeds liever
werkt met film in plaats van digitaal en hoe hij erin slaagt de acteurs zo
natuurlijk en spontaan over te laten komen. Ik weet nu dat de Super 8-beelden
uit de film echt door de kinderen zijn gemaakt, want een regisseur kan nooit
meer met een kinderlijke blik naar de dingen kijken.
Tolken voor Daniele Luchetti ging ontspannen en vanzelf. Ik
merkte dat hij eraan gewend is om met een tolk te werken, en dus in hapklare
brokjes spreekt die voor mij als tolk behapbaar zijn. Na de interviews namen we
hartelijk afscheid met twee zoenen, zoals dat met Italianen nu eenmaal gaat -
succesvol regisseur of niet. En alsof mijn dag zo nog niet bijzonder genoeg
was, werd ik uitgenodigd om de officiële première bij te wonen. Onder het genot
van een glaasje prosecco zag ik hoe Anni
felici een mooie afsluiter is van een reeks films waarin de dynamiek binnen
een gezin centraal staat, hoe Luchetti er wederom in is geslaagd om een
prachtfilm te maken waar het vakmanschap van afstraalt.
Een dag als gisteren is waarom ik zo van mijn werk houd!
Benieuwd naar de film? Anni
felici draait vanaf 8 mei in de Nederlandse filmtheaters.
Ik geef mijn studenten Italiaans altijd het advies mee om
naast mijn lessen vaker met de taal bezig te zijn. Een keer per week anderhalf
uur les is immers niet voldoende om een taal snel op te pikken. Maar ‘studeren’ hoeft
helemaal niet vervelend te zijn: kijk een Italiaanse film, lees een Italiaans
boek (voor beginners heeft Intertaal bijvoorbeeld de Easy Readers) of luister naar Italiaanse muziek. Zo krijg je op een leuke manier meer
affiniteit met de klanken en de grammatica van het Italiaans.
Ook tijdens mijn lessen maak ik veel gebruik van muziek. Bij
de beginners maak ik bijvoorbeeld een gatentekst
van una canzone, een lied. Al
luisterend vullen zij de ontbrekende woorden in: een leuke en leerzame oefening
voor zowel luistervaardigheid als schrijfvaardigheid, waarmee bovendien de
woordenschat flink uitgebreid wordt. Voor deze oefening gebruik ik vaak het
nummer Per te van Jovanotti, omdat de
zinnen eindigen op woorden die voor de beginnende student makkelijk te
begrijpen zijn. De docent kan de songtekst vervolgens ook samen met de groep vertalen.
Maar ook voor de complexere grammatica kun je als docent
gebruikmaken van muziek. Zo bestuderen mijn vijfdejaars van de
Volksuniversiteit in Utrecht momenteel de ingewikkelde periodo ipotetico, een pittig stukje grammatica dat menig student
tot wanhoop drijft. Se si potesse non
morire van de Italiaanse poprockgroep Modà bood uitkomst: niet alleen
vonden mijn studenten het een mooi nummer en een leuke oefening, maar aan het
eind van de les begrepen ze de stof veel beter!
Ik vind het belangrijk om gevarieerde lessen aan te bieden, zodat de studenten op verschillende manieren gestimuleerd worden en gemotiveerd blijven. Muziek helpt daarbij!
Ho cercato la grande bellezza, ma non l’ho
trovata. (Ik heb de grote
schoonheid gezocht, maar niet gevonden.)
Uitgesproken door
een mondaine schrijver op een prachtig dakterras vanwaar je het Colosseum bijna
kunt aanraken, lijkt dit wat blasé. Decadent. Jep Gambardella (gespeeld door de
magistrale Toni Servillo) is een succesvol journalist die ooit een roman
schreef die hem een literaire prijs en de reputatie van gefrustreerd schrijver
opleverde. Nog altijd maakt hij deel uit van de jetset in de stad Rome. Hij
verschijnt op elk feestje, zijn scherpe geest wordt bejubeld en zijn gezelschap
wordt opgezocht. Hij denkt echter met verbittering terug aan zijn
gepassioneerde jeugdliefde en besluit na zijn 65e verjaardag het schrijven weer
op te pakken en op zoek te gaan naar de eigenlijke zin en schoonheid van het
leven.
Meer dan een
verhaal met een begin en een einde is La
Grande Bellezza een aaneenschakeling van oogstrelende beelden, waar ondanks
de leegte en oppervlakkigheid van het leven van de personages een niet te
missen schoonheid vanaf spat. Een reeks bizarre, ontroerende en soms hilarische
ontmoetingen: een kardinaal die liever zijn culinaire recepten deelt dan over
religie praat, een soort Moeder Teresa die alleen maar plantwortels eet en op
de grond slaapt, een veertigjarige stripper die Jep even lijkt te kunnen
ontdooien, een giraffe in de Thermen van Caracalla en flamingo’s op het
dakterras. Toni Servillo, die ook in Le
conseguenze dell’amore en Il Divo
al succesvol samenwerkte met Paolo Sorrentino, draagt de film ogenschijnlijk
moeiteloos: een vluchtige blik, een licht opgetrokken wenkbrauw, een enkel
weloverwogen woord zijn voldoende om het cynisme en de verbittering van de
gefrustreerde schrijver tot uiting te brengen.
La Grande Bellezza krijgt overal lovende kritieken en vijf
sterren in elke krant, en ik kan niet anders dan me daarbij aansluiten.
Sorrentino’s film is van een grote schoonheid die uitnodigt om de film meer dan
eens te bekijken, en dat ga ik dan ook zeker doen.
Tijdens het filmfestival van Rotterdam, dat overigens nog in volle gang
is, ging de Italiaanse film Io e te (Ik
en jij) in première, een verfilming van het gelijknamige boek van Niccolò
Ammaniti, een van mijn favoriete Italiaanse schrijvers. Verloren ziel Lorenzo wil het liefst met rust gelaten worden. Om aan
een verplichting te ontkomen, verzint hij een handige leugen waardoor hij een
hele week alleen in Rome kan zijn. Maar zijn plannen vallen in het water
wanneer plotseling zijn halfzus Olivia, het gedoodverfde zwarte schaap van de
familie, voor zijn deur staat. In eerste instantie wil Lorenzo niets van Olivia
- beeldschoon, brutaal en gevaarlijk – weten, totdat hij zich realiseert dat ze
elkaar misschien wel kunnen helpen.
Tegen de achtergrond van het turbulente Italië van vandaag de dag, vertelt Io e te het ontroerende verhaal van een
moedige generatie, van jonge mensen die hunkeren naar acceptatie, maar die bang
zijn zichzelf te verliezen. Tegelijkertijd is het een universele ode aan de
kracht van familieliefde.
Niccolò Ammaniti is o.a. bekend van Ti
prendo e ti porto via (Ik haal je op, ik neem je mee), Come Dio
comanda (Zo God het wil) en Io non ho
paura (Ik ben niet bang), dat ook schitterend is verfilmd door regisseur
Gabriele Salvatores. Ammaniti is er met Io
e te opnieuw in geslaagd om met haarscherpe observaties en rake zinnen de
kwetsbaarheid van de menselijke conditie te beschrijven. Oscarwinnaar Bernardo
Bertolucci (Novecento, Last Tango in
Paris, The Last Emperor, Little Buddha, Il Conformista) heeft dit subliem
vertaald naar een meeslepende en ontroerende film. Tijdens het IFFR is
Bertolucci geïnterviewd voor het programma College Tour; de uitzending daarvan
is op zaterdag 2 februari 2013 om 23.15 uur op Nederland 2.
Deze week
gaat de Italiaanse docufilm Italy: love
it or leave it in Nederland in première. Het is een fascinerende roadmovie
over de magie die Italië nog steeds uitoefent op
buitenlanders, maar op zijn eigen landgenoten is kwijtgeraakt. Luca
en Gustav zijn twee jonge Italianen die de afgelopen jaren veel van hun vrienden
hebben zien vertrekken naar Berlijn, Londen en Barcelona. Stuk voor stuk creatieve
en talentvolle mensen die in Italië geen toekomst meer zien. Ze zijn de hoge
levenskosten zat, maar ook de onzekerheid over een baan, het feodale universiteitssysteem
en de algemene reactionaire houding, de onverschilligheid inzake mensenrechten
en de nog immer aanwezige vriendjespolitiek. Ze zijn het beu te leven in een
land dat zich op drijfzand lijkt te begeven. Gustav
vindt ook dat de tijd is aangebroken om te verhuizen, maar Luca wil hem overtuigen
van de vele goede kanten van het land. De passie en betrokkenheid van de mensen
die elke dag keihard werken om het leven beter te maken. Ze geven elkaar zes
maanden de tijd om opnieuw van hun land te gaan houden. In een oud Fiatje 500 doorkruisen
ze het hele land. Ze reizen van Milaan, Turijn, het Comomeer, Rome en Bari naar
Sicilië en ontdekken een sterk verdeeld land. Een land met vele tegenstellingen
dat aan de vooravond staat van belangrijke veranderingen. Dan is het tijd de
balans op te maken: blijven of verhuizen.
Ook benieuwd geworden naar deze film? Bekijk hieronder de trailer.
Na een onverwacht telefoontje laat Gemma haar dagelijks
leven achter zich en vliegt zij met haar zestienjarige puberzoon Pietro naar
Sarajevo. Daar gaan zij op zoek naar sporen van Diego, Pietro’s vader, die hij
nooit heeft gekend. Diego was de grote liefde van Gemma, maar hun relatie
eindigde abrupt tijdens de belegering van Sarajevo in de jaren negentig. Nu
Gemma terug is in de verscheurde stad, komen onbeantwoorde vragen weer naar
boven en doet ze een verschrikkelijke ontdekking.
Een prachtig verhaal over de liefde, tegen de achtergrond
van de gruwelijke oorlog in het voormalig Joegoslavië en de strijd die Gemma
voert tegen haar onvruchtbaarheid. Het was mij meteen duidelijk dat dit aangrijpende
boek verfilmd moest worden, en nu het is bijna zover: over iets minder dan een
maand komt de film uit in Italië en ik hoop van harte dat we hem kort daarna
ook in Nederland mogen aanschouwen. Sergio Castellitto, de regisseur van de
film en niet geheel toevallig ook Mazzantini’s echtgenoot, heeft er vast weer
een meesterwerk van gemaakt! De hoofdrollen zijn weggelegd voor Penelope Cruz -
die ook in Castellitto’s verfilming van Mazzantini’s andere meesterwerk, Non ti muovere, de hoofdrol op zich nam
- en Emile Hirsch. Ik kan in elk geval niet wachten!
Hieronder alvast een voorproefje, de veelbelovende internationale trailer van de film.
Vandaag is het Ferragosto, Maria-Tenhemelopneming. In de
volksmond wordt het ook wel Maria Hemelvaart genoemd, maar dit is volgens het
katholieke geloof niet correct, omdat Maria niet zelf naar de hemel opsteeg,
maar door God in de hemel werd opgenomen en zo werd herenigd met Jezus. Hoewel wij deze dag in Nederland niet echt meer vieren, is
het in Italië waarschijnlijk de belangrijkste katholieke feestdag van het jaar.
Het openbare leven komt vrijwel volledig tot stilstand en iedereen is vrij.
Overal in het land zijn bijzondere feestelijkheden om de Madonna Assunta te vieren. Zo wordt in Siena op 16 augustus de
tweede Palio van het jaar (zie ook mijn eerdere blog) gereden ter ere van Maria,
en vinden er op diverse plekken religieuze processies plaats. Bovenal is
Ferragosto echter een familiefeest, een dag waarop de Italianen uitgebreid tafelen
met vrienden en familie. Een traditioneel gerecht voor deze Ferragosto-lunch is
geroosterde duif, zoals ook blijkt uit een populair volksgezegde: A Ferragosto si mangiano i piccioni arrosto.
Meer weten over Ferragosto? Dan raad ik van harte de film Pranzo di Ferragosto van regisseur Gianni di Gregorio aan! Buon Ferragosto a tutti!
Zoals voor veel beroepen geldt, zul je ook als docent
Italiaans af en toe je kennis moeten bijspijkeren. Je kennis van de Italiaanse
taal, maar ook je kennis van lesmethoden en onderwijstechnieken. En waar kun je
dat als docent Italiaans beter doen dan in Italië? Daarom hebben wij dit jaar deelgenomen aan het programma
Tendenze Toscane, aan de Università per Stranieri in Siena, in hartje Toscane.
Een week lang werden wij onderworpen aan deskundige professori op het gebied van de Italiaanse taal en cultuur. De cursus werd ingeleid door de rector van de
universiteit die ons bewust maakte van onze belangrijke rol als ambassadeur: wij
docenten zijn degenen die de Italiaanse taal en cultuur moeten verspreiden in
de rest van de wereld! En aan deze ‘zware’ taak wijden wij ons elke dag weer
vol plezier en voldoening. De cursus was echter niet zozeer ingericht om
kant-en-klare lesprogramma’s of -technieken aan te bieden, maar wilde met name
handvatten aanreiken voor het invullen van onze lessen: zij geven ons de ingrediënten,
maar wij maken er ons eigen gerecht mee!
Tijdens de eerste les gingen we meteen van start met een
paar pittige onderwerpen van de Italiaanse grammatica. Het Italiaans is niet
alleen een mooie, maar ook een vrij complexe taal. Gelukkig niet zo ingewikkeld
als het Nederlands, maar een aantal onderwerpen - zoals het gebruik van
werkwoordtijden en voornaamwoorden - kan wel wat extra aandacht gebruiken. De
les was niet bedoeld als grammaticales – wij kennen de grammatica inmiddels van
haver tot gort -, maar leerde ons hoe we deze onderwerpen het beste aan de student
kunnen overbrengen. Andere taalkundige onderwerpen die aan bod kwamen waren oefeningen
voor het uitbreiden van het lexicon, het gebruik van woordspelletjes en
methodes om de spreekvaardigheid van de student te bevorderen.
Maar als docent Italiaans moet je natuurlijk niet alleen
kennis hebben van de taal en de grammatica, je moet ook vertrouwd zijn met de
cultuur. Veel culturele aspecten komen tot uiting via de taal en veel
taalkundige aspecten ontstaan uit een culturele achtergrond. Dus worden er
tijdens een opfriscursus voor docenten ook lessen over cultuur gegeven. En als
je je kennis van de Italiaanse taal en cultuur opfrist, worden er dan natuurlijk
onderwerpen aangesneden als: cinema, musica,
vino, letteratura.
Hoe kun je als docent deze onderwerpen gebruiken bij het
lesgeven in de Italiaanse taal? Hoe kan de studenten deze aspecten gebruiken
bij het leren van de Italiaanse taal? Films kijken, muziek luisteren,
literatuur lezen: al deze elementen kunnen het leerproces bevorderen. Maar
behalve het middel kan het ook het doel zijn: wat een geweldig gevoel moet het
zijn als je als student Italiaans ineens al die mooie liedjes begrijpt, die
mooie verhalen, die mooie taal!
Natuurlijk staat de Italiaanse cultuur ook bekend om eten
en drinken. Erg interessant was dan ook de wijnproeverij bij de Enoteca
Italiana met een les over teksten op het etiket op de achterkant van
wijnflessen. Maar ook natuur, architectuur en stedenbouw ging niet onopgemerkt
voorbij: we deden dus ook een giro
turistico door het historische centrum van Siena en het mooie Toscaanse
landschap, een zeer inspirerende omgeving.
Al met al was het een leuke en leerzame cursus, die
ervoor heeft gezorgd dat we vol nieuwe ideeën zitten voor het komende
schooljaar. Zo worden onze cursussen Italiaans wellicht nog boeiender en
leerzamer! Woon je in de buurt van Utrecht en wil je bij ons Italiaanse les
volgen? Kijk dan op de website van de Volksuniversiteit Utrecht en schrijf je
in!
Donderdag 8 maart gaat de film Terraferma van de Italiaanse regisseur Emanuele Crialese in première in verschillende Nederlandse filmtheaters. Na het prachtige Respiro is Crialese terug met een indrukwekkend familie-epos dat bekroond werd met de Speciale Juryprijs op het Filmfestival van Venetië en bovendien de Italiaanse inzending voor de Oscars was.
Terraferma vertelt het verhaal van een vissersfamilie op een prachtig onbedorven Siciliaans vulkaaneiland, nog nauwelijks bekend bij toeristen. De twintiger Filippo helpt zijn grootvader op hun vissersboot, terwijl zijn moeder Giulietta droomt van een beter leven op het vasteland. Filippo en zijn grootvader ontdekken tijdens het vissen een groep Afrikaanse vluchtelingen op zee. Ze besluiten de regels van het eiland te negeren en te handelen naar de wetten van de zee. Ze redden hen van de verdrinkingsdood en ontfermen zich over een zwangere vrouw en haar kind. Hierdoor komen Filippo en zijn familie klem te zitten tussen principes en realiteit. Wanneer het beleid jegens de vluchtelingen strenger wordt, neemt Filippo een onherroepelijke beslissing.
Tegen de achtergrond van een adembenemend landschap omringd door een diepblauwe zee, vertelt Terraferma het spannende verhaal van de zomer waarin Filippo zijn onschuld verliest.
