Nieuwe Italiaanse film: Io e te

Tijdens het filmfestival van Rotterdam, dat overigens nog in volle gang is, ging de Italiaanse film Io e te (Ik en jij) in première, een verfilming van het gelijknamige boek van Niccolò Ammaniti, een van mijn favoriete Italiaanse schrijvers. Verloren ziel Lorenzo wil het liefst met rust gelaten worden. Om aan een verplichting te ontkomen, verzint hij een handige leugen waardoor hij een hele week alleen in Rome kan zijn. Maar zijn plannen vallen in het water wanneer plotseling zijn halfzus Olivia, het gedoodverfde zwarte schaap van de familie, voor zijn deur staat. In eerste instantie wil Lorenzo niets van Olivia - beeldschoon, brutaal en gevaarlijk – weten, totdat hij zich realiseert dat ze elkaar misschien wel kunnen helpen.
Tegen de achtergrond van het turbulente Italië van vandaag de dag, vertelt Io e te het ontroerende verhaal van een moedige generatie, van jonge mensen die hunkeren naar acceptatie, maar die bang zijn zichzelf te verliezen. Tegelijkertijd is het een universele ode aan de kracht van familieliefde.

Niccolò Ammaniti is o.a. bekend van Ti prendo e ti porto via (Ik haal je op, ik neem je mee),  Come Dio comanda (Zo God het wil) en Io non ho paura (Ik ben niet bang), dat ook schitterend is verfilmd door regisseur Gabriele Salvatores. Ammaniti is er met Io e te opnieuw in geslaagd om met haarscherpe observaties en rake zinnen de kwetsbaarheid van de menselijke conditie te beschrijven. Oscarwinnaar Bernardo Bertolucci (Novecento, Last Tango in Paris, The Last Emperor, Little Buddha, Il Conformista) heeft dit subliem vertaald naar een meeslepende en ontroerende film. Tijdens het IFFR is Bertolucci geïnterviewd voor het programma College Tour; de uitzending daarvan is op zaterdag 2 februari 2013 om 23.15 uur op Nederland 2.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Voor meer informatie over Niccolò Ammaniti: http://www.niccoloammaniti.nl/

Voor meer informatie over Bernardo Bertolucci: http://nl.wikipedia.org/wiki/Bernardo_Bertolucci

 

Fijne feestdagen! Buone feste!

 

 

Bedankt voor de prettige samenwerking in 2012. Ik wens jullie allemaal heel fijne feestdagen en een succesvol 2013!

Vi ringrazio per la piacevole collaborazione nel 2012. Buon Natale e i miei migliori auguri per un 2013 pieno di successi!
 

Italiaanse culinaire kersttradities

      

Italianen zijn fijnproevers en houden van tradities, vooral voor belangrijke gelegenheden als Kerstmis. Vroeger bestond, met name in Noord-Italië, het kerstavonddiner nagenoeg niet; men vastte de hele dag en nam pas op de ochtend van 25 december een kopje bouillon. De echte kerstlunch begon dan rond vijf uur ’s middags en duurde vaak tot diep in de nacht. In het Zuiden, daarentegen, werd op kerstavond een rijker en smakelijker diner verorberd: eerst een minestrone met groenten en peulvruchten, en vervolgens vis, vaak paling. Nog steeds wordt op kerstavond in Italië vooral vis gegeten.
 

De typische kerstgerechten- en tradities verschilden (en verschillen) natuurlijk per regio. In de Abruzzen, bijvoorbeeld, werd het als een goed voorteken beschouwd om negen verschillende spijzen te eten, ter herinnering aan de zwangerschap van de Heilige Maagd. Rond Pavia dacht men dat het ongeluk bracht om appels te eten, het symbool van de oorspronkelijke zonde. Op het Toscaanse platteland namen de (huis)dieren ook deel aan het kerstdiner, en dat gebeurt nog steeds in sommige dorpen: een oud volksgeloof vertelt immers dat dieren die nacht kunnen praten met God, en hem wellicht kunnen vertellen over het gedrag van hun baasjes. In Modena en omgeving bleef de tafel de hele nacht feestelijk gedekt, zodat de geesten van de overledenen zich om de tafel konden verzamelen. In Mantova wordt het brood van de kerstmaaltijd als een relikwie bewaard, omdat het niet zou beschimmelen. Laurierblaadjes die in Ligurië worden geplukt op kerstochtend blijven maandenlang groen en vers.

 

Eerste kerstdag staat bijna overal in Italië in het teken van vlees, en dan met name cappone, kapoen, en de bouillon die daarvan wordt getrokken, waar de Genovesi natalini (gladde, puntige pasta, zo’n 20 cm lang) aan toevoegen, terwijl in Emilia-Romagna anolini (gevulde pasta) worden gebruikt. Kapoen wordt traditioneel gekookt en geserveerd met mostarda, gekonfijte vruchten in een soort vinaigrette. Degene die tijdens het eten het touwtje vindt waarmee de gevulde kapoen vastgebonden is, krijgt veel geluk in het nieuwe jaar. In veel regio’s eet men kalkoen, die geroosterd wordt en op verschillende manieren gevuld kan worden. In Lazio kiest men vaak voor porchetta, speenvarken. Verder: allerlei soorten groente; fruit, zowel vers als gedroogd; kazen en vooral veel zoetigheden. Zoetigheden op basis van meel, die verwant zijn aan brood: niet voor niets betekent het Hebreeuwse Bethlehem “huis van het brood”, de geboorteplek van Jezus die van het brood zijn belangrijkste symbool maakte. Om die reden vind je pandolce in Genua, pangiallo in Ferrara, panvisco in Bari, panforte in Siena, panettone in Milaan, pancertosino in Bologna en pandoro in Verona.

 

En met meel worden nog vele andere heerlijkheden gemaakt, zoals de pittule, een soort beignets, in de Salento die op verschillende manieren gevuld kunnen worden: met vis (sardines), met olijven of alla pizzaiola, met bloemkool of met garnalen. In Puglia geniet men ook van de taralli ‘nnasparati, ringvormige koekjes bedekt met glazuur.

 

Met Kerstmis gooit niemand iets weg. In Modena en Mantova wordt geloofd dat de restjes van het kerstavonddiner over bijzondere eigenschappen beschikken: met boter en olie kunnen snij- en schaafwonden worden behandeld, wijn geneest de wonden op de ruggen van lastdieren en de overgebleven wijn wordt bij de wijnranken gegooid, omdat een dergelijke ‘doop’ voor extra veel druiven zal zorgen. Kuikentjes krijgen broodkruimels zodat ze sterk en gezond worden, en beschermd zijn tegen hongerige roofdieren. Kaarsenwas geneest verstuikingen en kneuzingen. Azijn wordt gebruikt om anjers te besprenkelen, zodat ze bontgekleurde bloemblaadjes krijgen. Als de pitten van appels en peren met Kerstmis worden geplant, zullen ze vast en zeker wortel schieten.

 

Se non è vero, è ben trovato. Italië zit vol verhalen en de Italianen houden van tradities. Buon Natale!

De zichtbaarheid van de (literair) vertaler

Morgen en overmorgen worden de Literaire Vertaaldagen voor de veertiende keer gehouden. Het thema van dit jaar is ‘Schaduw of schijnwerper - de zichtbaarheid van de vertaler’. Een zeer actueel thema, want het Nederlands Letterenfonds en de Nederlandse Vereniging van Letterkundigen proberen middels verschillende initiatieven de literair vertaler meer zichtbaarheid te geven. Niet geheel onbelangrijk, want de vertaler is over het algemeen onopvallend, onbekend en wellicht ook onbemind.

Hoe erg is dat nu eigenlijk? Moet een vertaler wel in de schijnwerpers staan? Moet de naam van de vertaler op het omslag van het werk verschijnen? Zijn veel literair vertalers niet gewoon hardwerkende taalkunstenaars die eenzaam op een zolderkamertje spelen met woorden om ervoor te zorgen dat de mooiste buitenlandse literatuur ook het Nederlandse publiek bereikt? Ik weet het niet. Wel weet ik dat vertalers vaak niet de waardering krijgen die ze verdienen, en dan doel ik niet alleen op de financiële beloning voor hun werk. Hoe vaak wordt de naam van de vertaler achterwege gelaten bij een recensie van een roman? Die moet het doen met vage opmerkingen over een prettig leesbare, vloeiende of poëtische stijl, die toch vooral ook aan de vertaler te danken is, zo zie ik het althans.

Persoonlijk heb ik niets te klagen. Ik werk voor een fijne uitgeverij, die mij en mijn covertaalster prachtige titels laat vertalen en netjes volgens de zwaarbevochten modelcontracten werkt. We krijgen waardering en soms mooie complimenten voor ons werk. Natuurlijk spelen ook uitgeverijen een rol in het verbeteren van de zichtbaarheid van de vertaler, maar kunnen wij daar in deze moderne tijd van internet en social media zelf niet ook heel veel in betekenen? Ik heb een website om mensen te informeren over mijn werkzaamheden, en dit blog om af en toe wat meer te kunnen vertellen over de dingen waarmee ik bezig ben. Ik gebruik het zakelijke netwerk LinkedIn en ben actief op Facebook, waar je heel eenvoudig een professionele pagina kunt aanmaken om zo werkgerelateerde informatie te delen en gratis reclame te maken. Ik gebruik Twitter, een uitermate toegankelijk en laagdrempelig medium, om contact te houden met collega-vertalers en (potentiële) opdrachtgevers. Ik bezoek symposia, workshops en andere bijeenkomsten. Volgens mij is het nog nooit zo gemakkelijk geweest om jezelf als vertaler een beetje in de schijnwerpers te zetten!

Volg mij ook op Twitter en Facebook!
 

Italy: love it or leave it

Deze week gaat de Italiaanse docufilm Italy: love it or leave it in Nederland in première. Het is een fascinerende roadmovie over de magie die Italië nog steeds uitoefent op buitenlanders, maar op zijn eigen landgenoten is kwijtgeraakt.

Luca en Gustav zijn twee jonge Italianen die de afgelopen jaren veel van hun vrienden hebben zien vertrekken naar Berlijn, Londen en Barcelona. Stuk voor stuk creatieve en talentvolle mensen die in Italië geen toekomst meer zien. Ze zijn de hoge levenskosten zat, maar ook de onzekerheid over een baan, het feodale universiteitssysteem en de algemene reactionaire houding, de onverschilligheid inzake mensenrechten en de nog immer aanwezige vriendjespolitiek. Ze zijn het beu te leven in een land dat zich op drijfzand lijkt te begeven.

Gustav vindt ook dat de tijd is aangebroken om te verhuizen, maar Luca wil hem overtuigen van de vele goede kanten van het land. De passie en betrokkenheid van de mensen die elke dag keihard werken om het leven beter te maken. Ze geven elkaar zes maanden de tijd om opnieuw van hun land te gaan houden. In een oud Fiatje 500 doorkruisen ze het hele land. Ze reizen van Milaan, Turijn, het Comomeer, Rome en Bari naar Sicilië en ontdekken een sterk verdeeld land. Een land met vele tegenstellingen dat aan de vooravond staat van belangrijke veranderingen. Dan is het tijd de balans op te maken: blijven of verhuizen.

Ook benieuwd geworden naar deze film? Bekijk hieronder de trailer.

Venuto al mondo, de film

Na een onverwacht telefoontje laat Gemma haar dagelijks leven achter zich en vliegt zij met haar zestienjarige puberzoon Pietro naar Sarajevo. Daar gaan zij op zoek naar sporen van Diego, Pietro’s vader, die hij nooit heeft gekend. Diego was de grote liefde van Gemma, maar hun relatie eindigde abrupt tijdens de belegering van Sarajevo in de jaren negentig. Nu Gemma terug is in de verscheurde stad, komen onbeantwoorde vragen weer naar boven en doet ze een verschrikkelijke ontdekking.

Een prachtig verhaal over de liefde, tegen de achtergrond van de gruwelijke oorlog in het voormalig Joegoslavië en de strijd die Gemma voert tegen haar onvruchtbaarheid. Het was mij meteen duidelijk dat dit aangrijpende boek verfilmd moest worden, en nu het is bijna zover: over iets minder dan een maand komt de film uit in Italië en ik hoop van harte dat we hem kort daarna ook in Nederland mogen aanschouwen. Sergio Castellitto, de regisseur van de film en niet geheel toevallig ook Mazzantini’s echtgenoot, heeft er vast weer een meesterwerk van gemaakt! De hoofdrollen zijn weggelegd voor Penelope Cruz - die ook in Castellitto’s verfilming van Mazzantini’s andere meesterwerk, Non ti muovere, de hoofdrol op zich nam - en Emile Hirsch. Ik kan in elk geval niet wachten!

 

Hieronder alvast een voorproefje, de veelbelovende internationale trailer van de film.

 

Tipicamente italiano, Italiaanse taferelen

Gisteren presenteerde Libreria Bonardi, dé Italiaanse boekhandel in Amsterdam, de tweetalige verhalenbundel Tipicamente italiano, Italiaanse taferelen ter ere van hun 35-jarig jubileum. Een heerlijke bundel voor wie van Italië en de Italiaanse taal houdt! Ik vertaalde het verhaal La pillola del giorno dopo (De morning-afterpil) van Diego Marani, en ook mijn co-vertaalster Miriam Bunnik leverde een bijdrage. Op haar blog schreef zij hierover het volgende stukje (ook te lezen op haar eigen blog).

Toen ik Italiaanse Taal en Cultuur studeerde was ik erg verheugd toen ik ontdekte dat er in Amsterdam een Italiaanse boekwinkel zat. Op die manier hoefde ik niet steeds te wachten tot ik weer naar Italië ging en mijn koffers kon volstoppen met mooie (Italiaanse) verhalen. Ik hoefde alleen maar naar het Entrepotdok in Amsterdam om aan mijn literaire trekken te komen. Naast verschillende lesmethodes om Italiaans te leren, beschikt deze winkel over een mooie collectie literatuur in de Italiaanse taal, Nederlandse vertalingen voor wie de Italiaanse Taal (nog) niet voldoende beheerst en in het Italiaans vertaalde Nederlandse werken voor de Italiaan die graag wat literatuur uit onze lage landen zou willen lezen. Ook de nodige kookboeken, reisgidsen en kunstboeken ontbreken niet.

Toen in 1977 de boekhandel werd opgericht, wilden de oprichters graag hun achternamen (Warners en Lombardi) gebruiken voor een pakkende naam, maar aangezien de Nederlandse achternaam zich daar niet goed voor leende, werd de naam van een vriend gebruikt: Boniotti. Zo kwamen ze gezamenlijk tot Bonardi. De huidige locatie, vlak bij dierentuin Artis, is wellicht niet alledaags, er toevallig even langslopen is niet heel waarschijnlijk. Het is een plek waar je bewust naar toe gaat, met een doel, een missie waar je geheid tevreden van terugkomt. Voor wie echter niet (helemaal) naar Amsterdam wil afreizen, is er een website waarop een catalogus kan worden geraadpleegd en bestellingen kunnen worden geplaatst.

Blij en vereerd was ik toen Bonardi mij vroeg of ik wilde meewerken aan een tweetalige uitgave van een verhalenbundel die zou worden uitgegeven in het kader van het 35-jarige bestaan van de boekhandel. Na La mia Olanda. Denkend aan Holland. Autori italiani di oggi sull'Olanda e Amsterdam (2007) over Nederland en Giro d’Italia. Autori italiani contemporanei scrivono sul proprio paese. Van gewest tot gewest (2009) over Italië, is er nu een bundel uitgekomen over typisch Italiaanse zaken: Tipicamente italiano. Italiaanse taferelen (2012). 35 auteurs verhalen over allerlei uiteenlopende onderwerpen die het Bel Paese juist dat onweerstaanbare karakter geven: Italians do it better, de Palio in Siena, bureaucratie, olijfbomen en Panini-voetbalplaatjes. Zo schreef 'mijn' schrijver, Matteo B. Bianchi, een verhaal over de mode in Milaan en vertaalde mijn co-vertaalster Mara Schepers een verhaal over een onwetende carabiniere.

Kortom, een heerlijk boek met heerlijke verhalen. En met de Italiaanse tekst en de Nederlandse vertaling naast elkaar, is dit de ideale manier om tegelijkertijd de Italiaanse taal en de cultuur te leren en dus een echte aanrader voor de Italië-liefhebber.

Voor meer informatie zie: www.bonardi.nl