Rome, mijn Eeuwige Stad

Afgelopen weekend was ik eindelijk weer eens in Rome, mijn mooie Rome, mijn Eeuwige Stad. Een stad vol herinneringen, een stad waar ik ooit verliefd op werd en die de reden was waarom ik besloot Italiaans te gaan studeren. De stad, dus, die ervoor heeft gezorgd dat ik tolk, vertaler en docent Italiaans ben geworden. Duizenden woorden heb ik al geschreven in een poging uit te leggen wat Rome nu precies voor mij betekent, wat zij met me heeft gedaan, maar dat lijkt nooit helemaal te lukken.

Dat Roma een anagram is van amor, liefde, is volgens mij geen toeval. Ze heeft bij mij al vrijwel meteen een liefde doen ontstaan die tot op de dag van vandaag nooit is overgegaan. Charmante steegjes, sfeervolle pleintjes, klaterende fonteinen en authentieke trattorie… Maar ook de geur van verse caffè, druk gebarende Italianen in bontjas en toeristen in korte broek: Rome ontroert me, doet me overstromen van liefde en smelten van geluk. Met name vroeg in de ochtend, bij zonsopkomst, als het nog relatief rustig is op straat, de toeristen nog slapen, maar de marktkoopman zijn kraam al aan het opbouwen is en het gerammel van koffiekopjes al uit de barretjes komt, loop ik verrukt en verliefd door de stad. Op dit soort momenten krijg ik gewoonweg geen genoeg van het gevoel dat alleen Rome me kan geven. Rome inspireert mij. Rome lijkt mij te willen zeggen dat ik moet leven, moet genieten, moet ervaren. Rome geeft mij, ondanks de razende motorini, de piepende bussen, de massa’s toeristen, een overweldigend gevoel van rust.

Afgelopen weekend was ik in Rome voor een seminar voor docenten Italiaans. Alma Edizioni, een uitgever van lesmethoden, verzorgde een didactisch spektakel waarin niet alleen de geschiedenis van de Italiaanse taal aan bod kwam, maar ook de eventuele problemen die zich voordoen als je deze taal aan buitenlandse studenten doceert. Leuke weetjes passeerden de revue; zo weet ik nu bijvoorbeeld dat de i de meest voorkomende letter is in het Italiaans en dat er ooit een taalkundige is geweest die het Italiaans geschikt vond als universele wereldtaal in plaats van Esperanto. We deden inspirerende oefeningen die mij volop nieuwe ideeën hebben gegeven voor mijn eigen lessen en ik heb interessante gesprekken gevoerd met docenten Italiaans van over de hele wereld.

Dit seminar was natuurlijk gewoon een goed excuus om weer even wat tijd door te brengen in de stad van mijn dromen. De rest van het weekend was vooral gevuld met heerlijk eten in de prachtige tuin van restaurant l’Archeologia aan de Via Appia Antica, struinen door de straatjes van het centro storico, ontbijten in de zon op het Piazza di Santa Maria in Trastevere, een heerlijk glas wijn bij Vinando in het Joodse Ghetto. Het was een tijdje geleden dat ik in Rome was, maar nee, er is niets veranderd. Rome is en blijft de mooiste stad op aarde!

 

Met Miriam Bunnik naar Liguria

Een tijdje geleden kreeg ik een leuke eindredactieklus en het resultaat daarvan ligt nu in de winkels. Apetrots ben ik op vriendin en collega Miriam Bunnik, nu haar eerste boek is verschenen. Liefde voor Liguria is meer dan een reisgids, het is een ontdekkingsreis langs de vele mooie, bijzondere, onontdekte en lekkere plekjes van deze prachtige regio.

Een stukje uit Miriams voorwoord:
"Italië is een schitterend mozaïek, een lappendeken van allerlei verschillende stukjes land met elk een eigen verhaal, eigen recepten, een eigen ‘taal’. Met haar 20 regio’s biedt Italië voor elk wat wils en er valt altijd iets nieuws te ontdekken. Eén van de nog vrijwel onontdekte regio’s is Liguria, in het noordwesten. Een regio die bekendstaat om haar grillige landschap, haar ietwat gesloten bevolking en haar kruidige keuken. Met haar ‘hooghartige’ hoofdstad Genua, die met haar imago van smeltkroes van zeevaarders en ontdekkingsreizigers menig hart heeft gestolen. Waar nog regelmatig mensen aan wal gaan met hoop op een betere toekomst.
[…] Ik neem jullie mee op ontdekkingstocht langs al deze mooie dingen. Langs machtige havens, mooie stranden en adembenemende panorama’s. Langs Unesco-erfgoed, middeleeuwse kastelen en ritselende olijfbomen. We gaan te voet, met de trein en met de boot (van cruiseschip tot plezierjacht). Over land, maar vooral ook over zee, want Liguria heeft iets met de zee. We gaan op kruistocht, reizen langs de grootste Italiaanse marinebasis en begeven ons in de strijd tussen de maritieme republieken van vroeger. Ga je mee?"

Aan de hand van boeiende achtergrondverhalen en haar eigen foto’s neemt Miriam jullie mee naar de vier provincies van Liguria: Imperia, Savona, Genua en La Spezia. Ze laat de plekjes zien die je echt niet mag missen en laat je kennismaken met de gastronomische, historische en culturele hoogtepunten van dit mooie stukje Italië. Een aanrader voor iedereen die van plan is Liguria te bezoeken!

Il Carnevale di Venezia

Man is least himself when he talks in his own person. Give him a mask, and he will tell you the truth. - Oscar Wilde

Vandaag is het martedì grasso, letterlijk vette dinsdag. De laatste dag van het carnavalsfeest dat de vastenperiode inleidt. Als geboren Brabantse heb ik altijd carnaval gevierd, maar dit jaar deed ik dat op een wel heel bijzondere plek: Venetië.

Het Carnevale van Venetië is een van de beroemdste carnavalsfeesten ter wereld, vooral vanwege de traditionele kostuums en maskers  waarin de veneziani zich hullen. Deze maskers kennen een lange traditie en werden vroeger meerdere maanden per jaar gebruikt. Een masker stelde de arme patriciër in staat om anoniem te bedelen op de hoek van de straat en hielp de liefhebber van gokspelletjes om uit handen te blijven van zijn schuldeisers. De veneziani droegen (en dragen) maskers en kostuums om hun identiteit te verhullen en sociale, religieuze, seksuele en culturele verschillen op te heffen. Zo ontstond een vrolijke, kleurrijke mengelmoes van sociale klassen waarin alle remmen konden worden losgegooid, vaak met enige hulp van muziek en drank. Al gauw stond Venetië bekend als een stad van vrijheid en plezier, waar alles kon en mocht. Napoleon maakte een einde aan de traditie van het masker, uit angst voor sociale onrust en ongehoorzaamheid van de burgers, en daarmee raakte ook het carnaval tijdelijk in vergetelheid.

Een van de gebruikelijkste uitdossingen is ongetwijfeld de Bauta, een typisch Venetiaanse figuur met een bijzonder wit masker (larva) dat het halve gezicht bedekt, gedragen met een driekantige steek (tricorno) en grote zwarte mantel (tabarro). De bauta werd veel gedragen tijdens het oude carnaval, maar ook bij andere gelegenheden waar enige anonimiteit van pas kon komen: de bijzondere vorm van het masker stelde de drager ervan dan ook in staat om te eten en drinken zonder het masker af te hoeven zetten. De vorm van de neus zorgde voor vervorming van de stem en daarmee was de vermomming compleet. Andere kostuums uit die tijd zijn bijvoorbeeld de Gnaga, mannen die zich als vrouw verkleden met een masker met een katachtig uiterlijk, en il medico della peste, de pestdokter met het kenmerkende masker met de lange snavel. Rond het begin van de zeventiende eeuw raakten ook de personages van de commedia dell’arte in zwang tijdens het carnaval: Arlecchino, Pulcinella, Colombina en il Capitano werden graag geziene gasten op de gemaskerde bals.

Na een lange periode van afwezigheid keerden de maskers terug naar Venetië toen in 1979 het carnaval als een feniks uit zijn as herrees. De Venetiaanse VVV wilde het toerisme in het laagseizoen stimuleren en dat is gelukt. Het moderne carnaval heeft elk jaar een ander thema, en dit jaar was dat La natura fantastica. Bloemen, vogels, vlinders, veren: alles kwam voorbij in een kleurrijk geheel dat een onuitwisbare indruk op mij heeft gemaakt. Ik waande me in vervlogen tijden, omringd door courtisanes en doges, vrijmetselaars, edellieden en armoedzaaiers. En door toeristen, want met name het laatste weekend stroomt de stad vol met Italiaanse en buitenlandse bezoekers. Maar ondanks de drukte, ondanks de stromende regen, ondanks de natte voeten door het acqua alta op het San Marco-plein, heb ik genoten van het magische Venetië. Van de relatieve rust door de afwezigheid van auto’s en motorini, van Spritz met typisch Venetiaanse hapjes, cicchetti, in een barretje in Cannaregio, van de kleurrijke huisjes op Burano en van frittelle, een soort oliebol die traditioneel met carnaval wordt gegeten. La Serenissima heeft ook mij verleid! 

Hollen of stilstaan

Het is sinds eind 2013 oorverdovend stil op mijn weblog. Ik heb een drukke tijd achter de rug, zowel zakelijk als privé, en dan schiet het schrijven van blogs er nog weleens bij in. Nu is het op zakelijk vlak al een week of twee redelijk rustig. Dat is het leven van een freelance vertaler, en ik neem aan dat het geldt voor veel zzp’ers: hollen of stilstaan. De ene week stromen de vertaalopdrachten binnen en is mijn agenda net een puzzel met duizend stukjes, de week erna blijft mijn mailbox angstvallig leeg. Ik moest daar erg aan wennen, toen ik net voor mezelf begon. Wat als de opdrachten niet komen? Inmiddels heb ik geleerd om te genieten van een rustigere periode, want ik weet dat ik weldra weer omkom in het werk. Ik heb eindelijk tijd om mijn achterstallige administratie weg te werken, klusjes te doen in huis en lekker te gaan lunchen met een vriend(in) of collega. En die afwisseling en vrijheid vind ik juist heerlijk!

Op zoek naar een tolk, vertaler of docent Italiaans? Neem eens een kijkje op mijn website!

Fijne feestdagen! Buone feste!

Bedankt voor de prettige samenwerking in 2013.

Ik wens jullie heel fijne feestdagen en een succesvol 2014!

 

Vi ringrazio per la piacevole collaborazione nel 2013.

Buon Natale e i miei migliori auguri per un 2014 pieno di successi!

 

Il presepe napoletano

Via Gregorio Armeno

Het fascinerende thema van de Geboorte van Christus heeft, niet alleen in Italië maar ook in de rest van de wereld, geleid tot een bijzondere vorm van religieuze verering: de kerststal.  De presepe napoletano, de Napolitaanse kerststal, is een fenomeen op zich, met een (kunst)historische en ambachtelijke waarde die nergens ter wereld zijns gelijke kent. Er is zelfs een heuse kerststallenstraat, de Via Gregorio Armeno, waar het helemaal draait om de kunst en het ambacht van het maken van beeldjes voor kerststallen, en het museum van de Certosa di San Martino heeft een hele afdeling gewijd aan deze eeuwenoude Napolitaanse traditie.

Waar de kerststal aanvankelijk alleen een religieuze voorstelling van Christus’ geboorte was,  met Maria, Jozef, het kindeke Jezus, wat dieren en herders, ontwikkelt de Napolitaanse kerststal zich vanaf de zeventiende eeuw tot een uitgebreide voorstelling van het dagelijks leven, en je moet dus ook niet raar opkijken als Diego Maradona ineens opduikt tussen de figuurtjes. In de achttiende eeuw beleefde de kerststal zijn hoogtijdagen: niet langer stelden alleen kerken en kloosters een stal tentoon, maar begonnen ook rijke Napolitanen met het bouwen van steeds verfijndere kerststallen in hun huizen. Giuseppe Sanmartino, misschien wel de belangrijkste beeldhouwer in Napels in die tijd, zette zelfs een school op voor kerststalkunstenaars. Inmiddels heeft waarschijnlijk ieder Napolitaans gezin een kerststal, die soms al generaties in de familie wordt doorgegeven en elk jaar wordt uitgebreid met een nieuw beeldje.



De symboliek van de Napolitaanse kerststal is prachtig. Zowel de personages als de omgeving hebben hun eigen betekenis: naast natuurlijk de Drie Koningen (I Re Magi) vind je in de presepe bijvoorbeeld i venditori, verkopers, één voor elke maand - voor januari een slager, voor februari een kaasboer, voor juli een tomatenverkoper, voor oktober een wijnboer of een jager, enzovoort; la meretrice, de prostituee, een erotisch symbool als tegenhanger van de puurheid van de Heilige Maagd; Stefania, een jonge vrouw die de pasgeboren Jezus wilde bezoeken maar werd tegengehouden door de engelen, omdat zij zelf geen moeder was. Om hen om de tuin te leiden wikkelde ze een steen in doeken, en toen zij Maria ontmoette voltrok zich een wonder: de steen begon te niezen en veranderde in een kind - de Heilige Stefanus, wiens naamdag wordt gevierd op 26 december. In de Napolitaanse kerststal vind je altijd een rivier, want stromend water staat in de mythologie symbool voor de dood en de geboorte van het goddelijke. De osteria, taveerne, en het oneerbiedige banket dat daarin plaatsvindt staan voor het kwaad in de wereld: Maria en Jozef werden immers geweigerd bij alle pensions en taveernes en daardoor kwam Jezus, die het kwaad zal verlichten, in een stal ter wereld.

Wie in Nederland met eigen ogen een prachtige achttiende-eeuwse Napolitaanse kerststal wil aanschouwen, kan vanaf 13 december a.s. terecht in Museum Catharijneconvent in Utrecht.

Imparare l'italiano... cantando!

Ik geef mijn studenten Italiaans altijd het advies mee om naast mijn lessen vaker met de taal bezig te zijn. Een keer per week anderhalf uur les is immers niet voldoende om een taal snel op te pikken. Maar ‘studeren’ hoeft helemaal niet vervelend te zijn: kijk een Italiaanse film, lees een Italiaans boek (voor beginners heeft Intertaal bijvoorbeeld de Easy Readers) of luister naar Italiaanse muziek. Zo krijg je op een leuke manier meer affiniteit met de klanken en de grammatica van het Italiaans.

Ook tijdens mijn lessen maak ik veel gebruik van muziek. Bij de beginners maak ik bijvoorbeeld een gatentekst van una canzone, een lied. Al luisterend vullen zij de ontbrekende woorden in: een leuke en leerzame oefening voor zowel luistervaardigheid als schrijfvaardigheid, waarmee bovendien de woordenschat flink uitgebreid wordt. Voor deze oefening gebruik ik vaak het nummer Per te van Jovanotti, omdat de zinnen eindigen op woorden die voor de beginnende student makkelijk te begrijpen zijn. De docent kan de songtekst vervolgens ook samen met de groep vertalen. 

Maar ook voor de complexere grammatica kun je als docent gebruikmaken van muziek. Zo bestuderen mijn vijfdejaars van de Volksuniversiteit in Utrecht momenteel de ingewikkelde periodo ipotetico, een pittig stukje grammatica dat menig student tot wanhoop drijft. Se si potesse non morire van de Italiaanse poprockgroep Modà bood uitkomst: niet alleen vonden mijn studenten het een mooi nummer en een leuke oefening, maar aan het eind van de les begrepen ze de stof veel beter! 

   

Ik vind het belangrijk om gevarieerde lessen aan te bieden, zodat de studenten op verschillende manieren gestimuleerd worden en gemotiveerd blijven. Muziek helpt daarbij!