Gelukkig Nieuwjaar! Buon Anno Nuovo!

Na een heerlijk weekje in de Franse sneeuw begint het nieuwe jaar vandaag voor mij ook op werkgebied. Natuurlijk allereerst mijn beste wensen voor 2015! Dat het maar een jaar vol mooie boeken. boekvertalingen, tolkopdrachten en andere leuke projecten mag worden. Er staat al het een en ander op stapel. Deze maand leggen Miriam en ik de laatste hand aan het laatste deel van Costantini’s trilogie van het kwaad en dat zal in april in de winkels liggen. Eind maart ga ik naar mijn geliefde Rome, en dan begin mei weer voor een seminar voor docenten Italiaans. Een aantal mooie projecten die zo goed als zeker doorgaan, andere die nog onzeker zijn. Ik ben benieuwd wat 2015 mij nog meer gaat brengen! 

Geen Italiaanse kerst zonder panettone

Waar Nederlandse supermarkten in december vol liggen met kerstkransjes en kerststollen, eten Italianen in de kerstperiode graag een panettone. Een panettone is een luchtig brood met rozijnen en gekonfijte vruchtjes, in een karakteristieke ronde vorm. Oorspronkelijk komt de panettone uit Milaan, maar inmiddels wordt hij in heel Italië gegeten. Over het ontstaan van de panettone doen verschillende verhalen de ronde, maar het mooist vind ik toch het verhaal waarin de naam panettone wordt verklaard.

Het is Kerstmis 1495. Ludovico il Moro, de hertog van Milaan, heeft alle belangrijke mensen van de stad uitgenodigd op zijn kasteel voor een uitgebreide kerstlunch. Het is bijna tijd voor het dessert als de kok erachter komt dat hij dat heeft laten verbranden. Dit kan hem de kop kosten, en de kok is wanhopig. Dan komt Toni, een keukenhulp die al tijden verliefd is op de dochter van de kok, aanzetten met een door hem gebakken zoet brood met cederappel en rozijnen. De kok serveert dit brood in plaats van de verbrande desserts en wacht vol spanning de reactie van de hertog en zijn gasten af. Gelukkig is iedereen enthousiast, en sindsdien vieren de Milanezen kerst met il pan de Toni, het brood van Toni. Natuurlijk trouwt Toni later met de dochter van de kok en leven zij nog lang en gelukkig.

Se non è vero, è ben trovato, zullen we maar zeggen, als het niet waar is, is het in elk geval een mooi verhaal. Er wordt in Italië overigens niet alleen panettone gegeten met Kerstmis. Niet voor niets betekent het Hebreeuwse Bethlehem, de geboorteplek van Jezus die van het brood zijn belangrijkste symbool maakte, ‘huis van het brood’. Om die reden vind je pandolce in Genua, pangiallo in Ferrara, panvisco in Bari, panforte in Siena, pancertosino in Bologna en pandoro in Verona.

Buon Natale!

De schaduwkant van een zonovergoten land

"Verwacht geen ode aan Italië en dus zeker geen liefdesverklaring. Zie het eerder als een goedbedoelde oproep. Als een brief aan Italië, aan het land en aan zijn volk. Lees het maar als een boze liefdesbrief." Dat schrijft Ine Roox, buitenlandjournalist van De Standaard, in haar boek Italië: De schaduwkant van een zonovergoten land.

Net als Ine Roox koester ik al jaren een verregaande passie voor alles wat met Italië te maken heeft. Ik mijmer over het tongstrelend lekkere eten, de schoonheid van Rome, de zangerige klanken van het Italiaans. Maar Italië heeft ook een andere kant, en dat weet ik. Uit eerste hand, omdat ik er woonde en zelf te maken kreeg met onvriendelijke ambtenaren die vaker niet dan wel aanwezig waren, oneindige rijen bij het postkantoor, schandalig lage salarissen en overvloedige stakingen in het openbaar vervoer. En uit andere boeken, want Roox’ boek over het andere gezicht van Italië is niet het eerste dat daarover is geschreven. Toch geeft ook dit boek weer een aardig inkijkje in het soms ondoorgrondelijke karakter van een land dat tot ieders verbeelding spreekt.

Aan de hand van vijftien verhalen met thema’s als politiek, maffia, emigratie en cultuur schetst Ine Roox een beeld van voornamelijk de problemen die in Italië spelen. Het is bij vlagen ontluisterend om te lezen hoe spilziek de Italiaanse overheid is: in het dorpje Comitini op Sicilië, bijvoorbeeld, wonen welgeteld 960 mensen, maar er zijn maar liefst 65 gemeenteambtenaren in dienst. De kosten voor het Italiaanse parlement rijzen de pan uit. De wereldwijde crisis in combinatie met de vastgeroeste Italiaanse arbeidsmarkt leidt tot la fuga dei cervelli: hoogopgeleide Italianen vertrekken momenteel massaal naar het buitenland omdat zij in eigen land geen kans krijgen. De maffia wordt geromantiseerd in boeken en films, maar houdt een groot deel van het Mezzogiorno, het zuiden van Italië, nog steeds in haar greep. Natuurlijk komt ook Berlusconi ter sprake, en dan met name de manier waarop hij van Italië een televisiekijkende natie heeft gemaakt die voor haar informatievoorziening vertrouwt op de vaak niet al te objectieve berichtgeving op tv. De macht die het Vaticaan nog altijd heeft zorgt ervoor dat onderwerpen als abortus, euthanasie en samenlevingscontracten nog altijd onbespreekbaar zijn. Bezuinigingen leiden tot wantoestanden in Italië’s rijke cultuursector. Al met al geen hoopgevend beeld.

En toch geeft Ine Roox ons hoop. In de Italiaanse maatschappij ontstaan eervolle initiatieven om dingen te veranderen. Een mooi voorbeeld is de antimaffiabeweging Libera Terra op Sicilië: op voormalig maffialand brengen Siciliaanse jongeren biologisch geteelde producten op de markt, zoals het wijnlabel Cento Passi, dat verwijst naar de afstand tussen het huis van antimaffiastrijder Peppino Impastato en dat van maffiabaas Tano Badalamenti. Hoewel hier en daar een tikkeltje belerend, is Italië: De schaduwkant van een zonovergoten land een waardevolle aanwinst in de boekenkast van iedere Italiëliefhebber. 

Happy International Translation Day!

Het is vandaag Internationale Vertalersdag. De datum is niet toevallig gekozen, want het is de feestdag van de heilige Hiëronymus, de beschermheilige van de vertalers. Hiëronymus, zelf vertaler van de Bijbel, had een voor die tijd revolutionaire kijk op vertalen: hij was namelijk van mening dat een goede vertaler een tekst niet letterlijk woord voor woord diende te vertalen om de boodschap over te brengen. Een idee dat in de vertaalwereld tegenwoordig natuurlijk algemeen bekend en geaccepteerd is, want letterlijk vertalen leidt vaak tot hilarische uitspraken. Vertalers overbodig? Make that the cat wise!

Italiaans leren? Schrijf je nu in!

Italië is een prachtig land en biedt voor elk wat wils. Maar wist je dat Italië nóg leuker wordt als je de taal spreekt? Eind september starten de taalcursussen van de Volksuniversiteit Utrecht weer. Het volledige programma staat nu online, dus schrijf je gauw in. Wil je je niveau laten bepalen door een van de docenten? Kom dan naar de Open Dag op zaterdag 30 augustus. A presto!

Zomaar een dag uit het leven van een tolk

Afgelopen dinsdagmiddag werd ik gebeld of ik woensdagochtend beschikbaar was voor een tolkopdracht. Ja, mijn agenda was nog leeg, maar waar ging het precies om? Of ik wilde tolken bij interviews met de Italiaanse regisseur Daniele Luchetti (van o.a. Mio fratello è figlio unico en La nostra vita), want zijn nieuwe film Anni felici ging gisteren officieel in première. En of ik dat wilde!

En zo zat ik woensdagochtend in het chique Ambassade Hotel aan de Herengracht in Amsterdam, een beetje nerveus zoals ik dat altijd ben als ik moet tolken. De interviews vonden plaats in de schattige bibliotheek van het hotel, waar de boeken staan van alle schrijvers die ooit in het hotel hebben overnacht. Daniele Luchetti arriveerde in spijkerbroek en hippe gympen, met een smartphone in de hand om te kunnen communiceren met zijn dertienjarige zoon Federico, die voor de gelegenheid met hem was meegereisd naar Amsterdam. Een sympathieke man, die ontspannen antwoord gaf op de soms toch behoorlijk persoonlijke vragen van de journalisten. Anni felici is tot op zekere hoogte autobiografisch, en dus wilde de pers alles weten over de overeenkomsten tussen Guido, de narcistische, gefrustreerde, opvliegende kunstenaar uit de film, en Luchetti’s vader; tussen Serena, die in de film een lesbische affaire begint, en Luchetti’s moeder; tussen hun zoon Dario, die alles vastlegt met een ouderwetse Super 8-camera, en Luchetti zelf. Er werd gevraagd hoe het was om op te groeien in de jaren zeventig, met ouders die zich meer bezighielden met kunst, de zoektocht naar vrijheid en seksualiteit dan met hun kinderen. Ik hoorde waarom Luchetti nog steeds liever werkt met film in plaats van digitaal en hoe hij erin slaagt de acteurs zo natuurlijk en spontaan over te laten komen. Ik weet nu dat de Super 8-beelden uit de film echt door de kinderen zijn gemaakt, want een regisseur kan nooit meer met een kinderlijke blik naar de dingen kijken.

Tolken voor Daniele Luchetti ging ontspannen en vanzelf. Ik merkte dat hij eraan gewend is om met een tolk te werken, en dus in hapklare brokjes spreekt die voor mij als tolk behapbaar zijn. Na de interviews namen we hartelijk afscheid met twee zoenen, zoals dat met Italianen nu eenmaal gaat - succesvol regisseur of niet. En alsof mijn dag zo nog niet bijzonder genoeg was, werd ik uitgenodigd om de officiële première bij te wonen. Onder het genot van een glaasje prosecco zag ik hoe Anni felici een mooie afsluiter is van een reeks films waarin de dynamiek binnen een gezin centraal staat, hoe Luchetti er wederom in is geslaagd om een prachtfilm te maken waar het vakmanschap van afstraalt.

Een dag als gisteren is waarom ik zo van mijn werk houd!

 

Benieuwd naar de film? Anni felici draait vanaf 8 mei in de Nederlandse filmtheaters.