Vers van de pers: Morgenzee

Farid is een Libisch jongetje, zijn huis wordt omringd door de woestijn en zijn beste vriend is een gazelle die teder naar hem kijkt en uit zijn hand eet. Wanneer alles verloren lijkt, probeert Jamila, zijn moeder, te vluchten. Op een klein bootje steken ze samen met heel veel anderen de zee over. Op naar Italië, op naar de vrijheid die een jarenlange meedogenloze dictatuur hun had ontnomen. Farid had de zee nog nooit gezien. Een uitgestrekte blauwe woestijn die de belofte leek van een nieuw leven, maar die nu juist hun nieuwe gevangenis wordt.

Vito is een Siciliaanse jongen, die is opgegroeid met de verhalen van zijn moeder en oma, die in de jaren zeventig door Khadaffi uit Libië zijn verjaagd. Vito kijkt naar de zee, dat streepje water dat Italië van Libië scheidt. Zijn moeder Angelina is elf jaar lang Arabisch geweest en heeft Libië nooit helemaal kunnen vergeten.

Morgenzee is het ontroerende, intense verhaal van twee moeders en hun zonen, die allebei aan een kant van de zee wonen en verlangen naar de overkant. Mazzantini behandelt het universele thema van migratie, van mensen die uit hun huizen worden verbannen, hun familie en hun wortels moeten achterlaten. Van het geweld van een oorlog en van de natuur, de kracht van twee vrouwen, die de toekomst van hun kinderen proberen te beschermen in de hoop op een beter leven.

Na de oorlog in het voormalig Joegoslavië in Ter wereld gekomen, neemt Mazzantini ons in Morgenzee mee naar Libië. Het Libië van nu, of althans, van een paar jaar geleden toen Khadaffi nog leefde, en het Italiaanse Libië, la Libia italiana, van 1912 tot 1947 een kolonie van Italië. Ze neemt ons mee in het leven (en leed) van de tienduizenden Italianen die, toen Khadaffi aan de macht kwam en besloot Libië terug te geven aan de Libiërs, gedwongen werden huis en haard te verlaten en terug te keren naar Italië, al waren sommigen van hen daar nog nooit geweest. Ze vertelt ons over de moeilijkheden die deze repatrianten ondervonden, over hun heimwee naar Afrika, over het gebrek aan respect van de ‘echte’ Italianen. We zien het actuele probleem van de talloze bootvluchtelingen die op gammele bootjes proberen Lampedusa, en daarmee Italië en Europa, te bereiken. Hun ontberingen, hun doodsangst, hun wanhoop. De twee verhaallijnen zijn gescheiden, maar raken elkaar toch: de zee vormt het verbindende element. Mazzantini’s kenmerkende indringende taalgebruik raakt je, haar verhaal ontroert je en zet je aan het denken.  

Margaret Mazzantini, Morgenzee 
Oorspronkelijke titel: Mare al mattino
Uit het Italiaans vertaald door: Miriam Bunnik & Mara Schepers
Uitgeverij Wereldbibliotheek 2013
ISBN 9789028425156
prijs € 14,90
Bestel het boek hier

Zzp-dilemma's

Toen ik me, inmiddels bijna vijf jaar geleden, als zzp’er inschreef bij de Kamer van Koophandel, lag de wereld voor me open. Alleen maar dingen doen die ik leuk vind, prachtige boekvertalingen maken en altijd met Italië en het Italiaans bezig zijn. Zelf mijn tijd indelen, niet naar de pijpen van een gestreste baas hoeven te dansen. Mijn eigen boontjes doppen.

Hoewel ik wellicht in het begin nog niet alleen maar dingen kon doen die ik leuk vind - er moest immers ook brood op de plank - bleek mijn idee over het zzp-schap aardig te kloppen. De vrijheid die ik ervaar doordat ik zelf beslis waar en wanneer ik werk, en welke opdrachten ik wel of niet aanneem, is onbetaalbaar. Ik ben inmiddels vele ervaringen rijker, heb een aardig klantenbestand opgebouwd en heb tot nu toe niets te klagen: het werk blijft maar komen. En daar ontstaat meteen mijn dilemma: hoe houd je als zzp’er werk en privé in balans? De hoogste tijd om mijn situatie eens aan een grondige analyse te onderwerpen. Als het ware een functioneringsgesprek met mezelf.

Conclusie: ik ben eigenlijk altijd aan het werk. Mijn gebruikelijke kantoortijden zijn ongeveer van 9 tot 18, en dan geef ik een paar avonden per week ook nog Italiaanse les. In het weekend werken is soms meer regel dan uitzondering, want deadlines zijn deadlines en die moeten worden gehaald. Twitter en Facebook gebruik ik voornamelijk zakelijk, en het tweeten, volgen en delen op deze sociale media vallen dus eigenlijk onder het kopje ‘werk’. Als ik op vakantie ben, lukt het me nooit helemaal om mijn e-mail niet te lezen. Als er nieuwe vertaalopdrachten voorbijkomen, terwijl ik eigenlijk al tot over mijn oren in het werk zit, ga ik toch rekenen, schuiven, passen en meten, want wellicht kan die ene opdracht er toch nog wel bij. Pasen? Kerst? Hemelvaartsdag? Niet werken betekent geen inkomen, dus vaak werk ik gewoon door. Aangezien mijn werk ook mijn grootste passie is, ben ik er bijna 24/7 mee bezig.

Is dat goed? Aan de ene kant wel. Mijn passie en enthousiasme werken aanstekelijk en zorgen ervoor dat ik altijd het best mogelijke werk aflever. Ik weet klanten aan me te binden, omdat ik deadlines altijd haal, nauwkeurig werk en open sta voor vragen of opmerkingen van mijn opdrachtgevers. Aan de andere kant merk ik dat ik het soms moet loslaten. Dat het niet erg is als ik een keertje een opdracht afwijs, omdat ik het simpelweg al te druk heb. Dat het menselijk lichaam niet is gemaakt om zeven dagen per week te werken: we hebben allemaal soms wat rust nodig. Dat mijn privéleven af en toe ook wat aandacht nodig heeft, dat ik meer tijd moet nemen om te ontspannen - alleen, met mijn partner of met vrienden. Dat ik soms gewoon Mara moet zijn, en niet Mara Schepers: voor al uw Italiaanse zaken!

 

Ik ga ermee aan de slag. Maar ik weet nu al dat ik in elk geval tot 1 juli bijna non-stop aan het werk zal zijn. Ook een vertaling nodig? Kijk eens op mijn website!

 

 

Wereld Boeken Borrel in de Akermolen in Amsterdam

Op vrijdag 19 april presenteren co-vertaalster Miriam Bunnik en ik onze boekvertaling Jij bent het kwaad van Roberto Costantini tijdens de Wereld Boeken Borrel (WBB) in de Akermolen, Amsterdam. Daarnaast komt auteur Patrick Bassant vertellen over zijn boek Joy. Tot slot biedt de WBB aandacht voor (Italiaanse) kunst en is er alle tijd voor een leuke borrel. Sonja Koop van Wijnkoperij De Steenen Camer introduceert een tweetal Italiaanse wijnen. Het eerste glas wijn is gratis.

 

***

Patrick Bassant (Amsterdam, 1977) studeerde Nederlands in Amsterdam en Leuven. Hij is redacteur van literair tijdschrift DW B en van www.dereactor.org. Hij publiceerde eerder in tal van tijdschriften. Zijn debuutroman Joy verscheen op 27 september 2012.

Een mooi meisje zonder plan. Een beeldhouwer zonder beeld. Een romance met een verontrustende twist.
Joy is door haar grootouders opgevoed tot een vrolijke, eigenzinnige puber. Als ze de straat op wordt geschopt besluit ze af te reizen naar Brussel. Hier verdient ze haar geld als levend standbeeld op de Grote Markt, ze geniet ervan bewonderd te worden.
En hier ziet een beeldhouwer in haar het beeld waar hij zo lang naar heeft gezocht. Het beeld dat hem tot een hedendaagse Rodin zal maken. Hij wil Joy voorgoed bezitten en vastleggen door haar lichaam te plastineren. Ze is voor hem bestemd.

Patrick Bassant vertelt een speels verhaal met een donkere ondertoon over onze beeldcultuur, waarin geen middel wordt geschuwd om gezien te worden.

***
 

Roberto Costantini (Tripoli, 1952) is ingenieur, business consultant en hoogleraar in Rome. Zijn thrillerdebuut Jij bent het kwaad is het eerste deel van een trilogie met commissaris Michele Balistreri in de hoofdrol. De filmrechten zijn verkocht aan Rai Cinema en de opnames zijn begin 2013 gestart.

'Een perfecte thriller die de vergelijking met Stieg Larsson met gemak kan doorstaan.’ – Il Sole 24 Ore

Commissaris Michele Balisteri is voornamelijk geïnteresseerd in vrouwen, voetbal en potjes poker met zijn vrienden. Vermoedelijk kost dat in de zomer van 1982 de jonge Elisa het leven: in plaats van onmiddellijk haar mysterieuze verdwijning vlak voor de WK-finale te onderzoeken, stelt Balistreri het politieonderzoek uit zodat hij naar de tweede helft van de wedstrijd kan kijken.
In 2006 staat Italië opnieuw in de WK-finale, en weer verdwijnt een jonge vrouw. De daders worden van hogerhand op een presenteerblaadje aangereikt: drie Roemeense arbeidsimmigranten. Maar Balistreri, die zijn fout van vroeger nooit te boven is gekomen, wil niet dat er, zoals 24 jaar geleden, door zijn onachtzaamheid fatale fouten worden gemaakt. Al helemaal niet wanneer blijkt dat er een verband is met de moord op Elisa. Hij vermoedt dat er krachten in het spel zijn die meer willen dan alleen moorden, en vraagt zich af in hoeverre hijzelf deel uitmaakt van dat spel.

 

***

 

Waar? Akermolen, Zwarte Pad 30, Amsterdam

Wanneer? Vrijdag 19 april 2013, inloop vanaf 19.30 uur, aanvang 20 uur.

 

Happy hour bij Libreria Bonardi in Amsterdam

Vrijdag 12 april presenteren Miriam Bunnik en ik onze nieuwste boekvertaling (Jij bent het kwaad van Roberto Costantini) tijdens het Happy Hour van de enige echte Italiaanse boekhandel in Nederland: Bonardi.

Jij bent het kwaad is een spannende pageturner met diepgang, "een perfecte thriller die de vergelijking met Stieg Larsson met gemak kan doorstaan" (Il Sole 24 Ore).
Commissaris Michele Balistreri is voornamelijk geïnteresseerd in vrouwen, voetbal en pokeren met vrienden. Vermoedelijk kost dat in de zomer van 1982 het leven van de jonge Elisa, werkzaam bij een onroerend goed maatschappij van het Vaticaan. In plaats van onmiddellijk haar mysterieuze verdwijning vlak voor de WK-voetbalfinale te onderzoeken, stelt Balistreri het politieonderzoek uit zodat hij naar de tweede helft van de wedstrijd kan kijken. In 2006 staat Italië opnieuw in de WK-finale, en weer verdwijnt een jonge vrouw. De daders worden van hogerhand op een presenteerblaadje aangereikt: drie Roemeense immigranten. Maar Balistreri, die zijn fout van vroeger nooit te boven is gekomen, wil niet dat er, zoals 24 jaar geleden, door zijn onachtzaamheid fatale fouten worden gemaakt. Al helemaal niet wanneer blijkt dat er een verband is met de moord op Elisa.

Roberto Costantini (Tripoli, 1952) is ingenieur, business consultant en hoogleraar in Rome. Tu sei il male is zijn debuut, en tevens het eerste deel van een spannende trilogie met commissaris Michele Balistreri in de hoofdrol.

Waar? Libreria Bonardi, Entrepotdok 26, Amsterdam
Wanneer? Vrijdag 12 april 2013, vanaf 16 uur.

Blogtip: Auteurs en hun vertalers

De Italiaanse schrijfster, vertaalster en blogster Cristina Vezzaro was het zat. Meer dan zat. Het feit dat vertalers niet genoemd worden in boeken of recensies is volgens haar un malcostume molto radicato nella cultura italiana, een zeer slechte gewoonte die diep in de Italiaanse cultuur verankerd is. Waar vertalers in andere landen wel erkenning krijgen voor hun werk, blijven belangrijke kranten als La Repubblica titels of stukken uit boeken citeren zonder ooit de naam van de vertaler te vermelden. En zo ontstond een nieuwe rubriek op haar blog, waarin schrijvers geïnterviewd worden over “hun” vertalers. Binnen een dag nam het initiatief internationale vormen aan en iedereen die geïnteresseerd is in literatuur en het vak van de literair vertaler zou er eens een kijkje moeten nemen.

Ik wil jullie in elk geval dit prachtige citaat van de Italiaanse auteur Simone Sarasso niet onthouden, omdat hij, in prachtige bewoordingen zoals alleen een schrijver dat kan, volgens mij ook echt de spijker op zijn kop slaat: Il traduttore è un alchimista, quando sa fare bene il proprio lavoro compie autentiche, elaborate trasmutazioni: regala alla voce dello scrittore un paio d’ali e un passaporto. La legittima e la nobilita. Accorcia le distanze tra lettore e lettore: questa è magia.  (Een vertaler is een alchemist, wanneer hij zijn vak verstaat, zorgt hij voor waarachtige, complexe transmutaties: hij geeft de stem van de auteur vleugels en een paspoort. Hij heeft haar bestaansrecht en aanzien. Hij verkort de afstanden tussen lezer en lezer: dat is magie.)

Lees meer interviews, onder andere met Ernest van der Kwast, op http://authors-translators.blogspot.nl/

 

Vers van de pers: Jij bent het kwaad

'Een perfecte thriller die de vergelijking met Stieg Larsson met gemak kan doorstaan.’ – Il Sole 24 Ore

Commissaris Michele Balisteri is voornamelijk geïnteresseerd in vrouwen, voetbal en potjes poker met zijn vrienden. Vermoedelijk kost dat in de zomer van 1982 de jonge Elisa het leven: in plaats van onmiddellijk haar mysterieuze verdwijning vlak voor de WK-finale te onderzoeken, stelt Balistreri het politieonderzoek uit zodat hij naar de tweede helft van de wedstrijd kan kijken.
In 2006 staat Italië opnieuw in de WK-finale, en weer verdwijnt een jonge vrouw. De daders worden van hogerhand op een presenteerblaadje aangereikt: drie Roemeense arbeidsimmigranten. Maar Balistreri, die zijn fout van vroeger nooit te boven is gekomen, wil niet dat er, zoals 24 jaar geleden, door zijn onachtzaamheid fatale fouten worden gemaakt. Al helemaal niet wanneer blijkt dat er een verband is met de moord op Elisa. Hij vermoedt dat er krachten in het spel zijn die meer willen dan alleen moorden, en vraagt zich af in hoeverre hijzelf deel uitmaakt van dat spel.

Op ItaliAgenda vertellen co-vertaalster Miriam Bunnik en ik meer over deze spannende thriller. Lees hier het artikel. Of bestel het boek meteen!

Roberto Costantini, Jij bent het kwaad

Oorspronkelijke titel: Tu sei il male

Uit het Italiaans vertaald door: Miriam Bunnik en Mara Schepers
Uitgeverij Wereldbibliotheek BV

448 pagina's

ISBN 9789028425170

prijs € 24,90

Een duovertaling, hoe doe je dat?

Boeken worden vertaald, want niet iedereen is in staat om die ene prachtige roman in de originele taal te lezen. Zo zijn verhalen uit andere culturen beschikbaar in Nederland en in het Nederlands, wat mijns inziens echt een verrijking is. Het vertalen van een boek is een arbeidsintensief proces. Vaak duurt het enkele maanden, waarin de vertaalde tekst voortdurend wordt verbeterd, bijgeschaafd, verfraaid.

Het vertalen van boeken is het gedeelte van mijn werk waaraan ik het meeste plezier beleef. Het is creatief, uitdagend, bevredigend. En ik doe het niet alleen! Waar boekvertalers vaak eenzame kunstenaars zijn die op hun spreekwoordelijke zolderkamertje met woorden spelen, doe ik het samen met vriendin en collega Miriam Bunnik. Wij zijn allang overtuigd van de kracht van onze samenwerking, maar aanvankelijk had de uitgever zo zijn twijfels. Zullen er geen stijlverschillen ontstaan als er met twee pennen wordt geschreven? We hebben het tegendeel inmiddels bewezen, maar toch krijgen we nog vaak de vraag: waarom?

Ten eerste: twee weten meer dan één. Wanneer de een vastloopt, niet op dat ene tongstrelende woord komt of twijfelt over wat er in het origineel nu precies bedoeld wordt, kan de verse blik van de ander vaak uitkomst bieden. Ten tweede is het natuurlijk fijn om samen te werken, om vreugde, spanning en deadlinestress te kunnen delen. Ten derde is onze samenwerking ons unique selling point. Omdat wij naast collega’s vooral ook goede vriendinnen zijn, vullen we elkaar op allerlei vlakken aan.

Maar hoe gaat het nu in zijn werk, zo’n duovertaling? Laat ik een van onze laatste vertalingen, Jij bent het kwaad van Roberto Costantini (verschijnt binnenkort) als voorbeeld nemen. Een dikke thriller, bijna 700 bladzijden, waarin commissaris Balistreri op zoek gaat naar een seriemoordenaar tegen de achtergrond van de turbulente ontwikkelingen in de Italiaanse maatschappij. De eerste stap is voor ons altijd het lezen van het hele boek. Niet alle vertalers doen dit, maar wij vinden het belangrijk om een indruk te krijgen van de tekst, de stijl, eventuele vertaalmoeilijkheden enzovoort. Gezien de grote hoeveelheid tekst verdelen wij het ditmaal in zes delen, die we om en om afzonderlijk vertalen. Vervolgens lezen we elkaars vertaling, met de originele tekst erbij, en gaan we er met de digitale rode pen doorheen. Soms is dat even schrikken, want in deze fase zijn we erg kritisch. Een document ziet er dan soms zo uit:

Als we elkaars vertalingen hebben gelezen en van commentaar hebben voorzien, kruipen we samen achter de computer. De een leest hardop de tekst voor, de ander kijkt voor de zekerheid nog even mee in het origineel om er zeker van te zijn dat we niets zijn vergeten. Tijdens deze redactieslag werken we zoveel mogelijk opmerkingen weg, maar er blijven er altijd wel een paar staan. Dat zijn dan soms vertaalproblemen waarover we nog even willen nadenken, of die we aan een native willen voorleggen.

Wanneer we alles op die manier hebben doorgenomen, gaan de geredigeerde vertalingen naar onze moeders, die zo lief zijn om ons werk kritisch door te lezen en ons te wijzen op taal- en tikfouten of op woorden of zinnen die zij vreemd of simpelweg niet mooi vinden. Een waardevolle stap in het proces, ook omdat het als het ware een eerste praktijktest is: wat vindt de potentiële lezer van het boek?

De laatste stap is voor ons altijd het printen van de gehele vertaling en hem dan nog eens helemaal lezen. Zo halen we er toch vaak nog foutjes uit, of komen we alsnog met betere vertaaloplossingen. Onze ervaring is dat je toch andere dingen opvallen wanneer je een tekst van papier en niet van een scherm leest.

Wanneer we helemaal tevreden zijn, plakken we de verschillende delen achter elkaar en halen we lay-outtechnische dingetjes als dubbele spaties en overbodige witregels uit het document. En dan kan de vertaling naar de uitgeverij, waar nog heel wat moet gebeuren voordat het boek daadwerkelijk in de winkels ligt. Maar daarover later een keer meer!

 Klik hier voor een overzicht van de door Miriam en mij vertaalde romans.