De schaduwkant van een zonovergoten land

"Verwacht geen ode aan Italië en dus zeker geen liefdesverklaring. Zie het eerder als een goedbedoelde oproep. Als een brief aan Italië, aan het land en aan zijn volk. Lees het maar als een boze liefdesbrief." Dat schrijft Ine Roox, buitenlandjournalist van De Standaard, in haar boek Italië: De schaduwkant van een zonovergoten land.

Net als Ine Roox koester ik al jaren een verregaande passie voor alles wat met Italië te maken heeft. Ik mijmer over het tongstrelend lekkere eten, de schoonheid van Rome, de zangerige klanken van het Italiaans. Maar Italië heeft ook een andere kant, en dat weet ik. Uit eerste hand, omdat ik er woonde en zelf te maken kreeg met onvriendelijke ambtenaren die vaker niet dan wel aanwezig waren, oneindige rijen bij het postkantoor, schandalig lage salarissen en overvloedige stakingen in het openbaar vervoer. En uit andere boeken, want Roox’ boek over het andere gezicht van Italië is niet het eerste dat daarover is geschreven. Toch geeft ook dit boek weer een aardig inkijkje in het soms ondoorgrondelijke karakter van een land dat tot ieders verbeelding spreekt.

Aan de hand van vijftien verhalen met thema’s als politiek, maffia, emigratie en cultuur schetst Ine Roox een beeld van voornamelijk de problemen die in Italië spelen. Het is bij vlagen ontluisterend om te lezen hoe spilziek de Italiaanse overheid is: in het dorpje Comitini op Sicilië, bijvoorbeeld, wonen welgeteld 960 mensen, maar er zijn maar liefst 65 gemeenteambtenaren in dienst. De kosten voor het Italiaanse parlement rijzen de pan uit. De wereldwijde crisis in combinatie met de vastgeroeste Italiaanse arbeidsmarkt leidt tot la fuga dei cervelli: hoogopgeleide Italianen vertrekken momenteel massaal naar het buitenland omdat zij in eigen land geen kans krijgen. De maffia wordt geromantiseerd in boeken en films, maar houdt een groot deel van het Mezzogiorno, het zuiden van Italië, nog steeds in haar greep. Natuurlijk komt ook Berlusconi ter sprake, en dan met name de manier waarop hij van Italië een televisiekijkende natie heeft gemaakt die voor haar informatievoorziening vertrouwt op de vaak niet al te objectieve berichtgeving op tv. De macht die het Vaticaan nog altijd heeft zorgt ervoor dat onderwerpen als abortus, euthanasie en samenlevingscontracten nog altijd onbespreekbaar zijn. Bezuinigingen leiden tot wantoestanden in Italië’s rijke cultuursector. Al met al geen hoopgevend beeld.

En toch geeft Ine Roox ons hoop. In de Italiaanse maatschappij ontstaan eervolle initiatieven om dingen te veranderen. Een mooi voorbeeld is de antimaffiabeweging Libera Terra op Sicilië: op voormalig maffialand brengen Siciliaanse jongeren biologisch geteelde producten op de markt, zoals het wijnlabel Cento Passi, dat verwijst naar de afstand tussen het huis van antimaffiastrijder Peppino Impastato en dat van maffiabaas Tano Badalamenti. Hoewel hier en daar een tikkeltje belerend, is Italië: De schaduwkant van een zonovergoten land een waardevolle aanwinst in de boekenkast van iedere Italiëliefhebber. 

Happy International Translation Day!

Het is vandaag Internationale Vertalersdag. De datum is niet toevallig gekozen, want het is de feestdag van de heilige Hiëronymus, de beschermheilige van de vertalers. Hiëronymus, zelf vertaler van de Bijbel, had een voor die tijd revolutionaire kijk op vertalen: hij was namelijk van mening dat een goede vertaler een tekst niet letterlijk woord voor woord diende te vertalen om de boodschap over te brengen. Een idee dat in de vertaalwereld tegenwoordig natuurlijk algemeen bekend en geaccepteerd is, want letterlijk vertalen leidt vaak tot hilarische uitspraken. Vertalers overbodig? Make that the cat wise!

Italiaans leren? Schrijf je nu in!

Italië is een prachtig land en biedt voor elk wat wils. Maar wist je dat Italië nóg leuker wordt als je de taal spreekt? Eind september starten de taalcursussen van de Volksuniversiteit Utrecht weer. Het volledige programma staat nu online, dus schrijf je gauw in. Wil je je niveau laten bepalen door een van de docenten? Kom dan naar de Open Dag op zaterdag 30 augustus. A presto!

Zomaar een dag uit het leven van een tolk

Afgelopen dinsdagmiddag werd ik gebeld of ik woensdagochtend beschikbaar was voor een tolkopdracht. Ja, mijn agenda was nog leeg, maar waar ging het precies om? Of ik wilde tolken bij interviews met de Italiaanse regisseur Daniele Luchetti (van o.a. Mio fratello è figlio unico en La nostra vita), want zijn nieuwe film Anni felici ging gisteren officieel in première. En of ik dat wilde!

En zo zat ik woensdagochtend in het chique Ambassade Hotel aan de Herengracht in Amsterdam, een beetje nerveus zoals ik dat altijd ben als ik moet tolken. De interviews vonden plaats in de schattige bibliotheek van het hotel, waar de boeken staan van alle schrijvers die ooit in het hotel hebben overnacht. Daniele Luchetti arriveerde in spijkerbroek en hippe gympen, met een smartphone in de hand om te kunnen communiceren met zijn dertienjarige zoon Federico, die voor de gelegenheid met hem was meegereisd naar Amsterdam. Een sympathieke man, die ontspannen antwoord gaf op de soms toch behoorlijk persoonlijke vragen van de journalisten. Anni felici is tot op zekere hoogte autobiografisch, en dus wilde de pers alles weten over de overeenkomsten tussen Guido, de narcistische, gefrustreerde, opvliegende kunstenaar uit de film, en Luchetti’s vader; tussen Serena, die in de film een lesbische affaire begint, en Luchetti’s moeder; tussen hun zoon Dario, die alles vastlegt met een ouderwetse Super 8-camera, en Luchetti zelf. Er werd gevraagd hoe het was om op te groeien in de jaren zeventig, met ouders die zich meer bezighielden met kunst, de zoektocht naar vrijheid en seksualiteit dan met hun kinderen. Ik hoorde waarom Luchetti nog steeds liever werkt met film in plaats van digitaal en hoe hij erin slaagt de acteurs zo natuurlijk en spontaan over te laten komen. Ik weet nu dat de Super 8-beelden uit de film echt door de kinderen zijn gemaakt, want een regisseur kan nooit meer met een kinderlijke blik naar de dingen kijken.

Tolken voor Daniele Luchetti ging ontspannen en vanzelf. Ik merkte dat hij eraan gewend is om met een tolk te werken, en dus in hapklare brokjes spreekt die voor mij als tolk behapbaar zijn. Na de interviews namen we hartelijk afscheid met twee zoenen, zoals dat met Italianen nu eenmaal gaat - succesvol regisseur of niet. En alsof mijn dag zo nog niet bijzonder genoeg was, werd ik uitgenodigd om de officiële première bij te wonen. Onder het genot van een glaasje prosecco zag ik hoe Anni felici een mooie afsluiter is van een reeks films waarin de dynamiek binnen een gezin centraal staat, hoe Luchetti er wederom in is geslaagd om een prachtfilm te maken waar het vakmanschap van afstraalt.

Een dag als gisteren is waarom ik zo van mijn werk houd!

 

Benieuwd naar de film? Anni felici draait vanaf 8 mei in de Nederlandse filmtheaters.    

Vers van de pers: De wortels van het kwaad

Na het spannende eerste deel van Roberto Costantini’s trilogie over Michele Balisteri, ligt nu ook deel twee in de winkels: De wortels van het kwaad.

De jonge Michele Balistreri groeit op in het Tripoli van de jaren zestig, toen Libië nog een Italiaanse kolonie was. Na de staatsgreep van Khadaffi lopen de spanningen tussen de Italiaanse bewoners en andere bevolkingsgroepen snel op. De westerse belangen komen op het spel te staan. Als zoon van een machtige ingenieur lijkt Michele lange tijd onkwetsbaar, tot de dood van zijn buurmeisje Nadia en zijn moeder die illusie ruw verstoren.
Vele jaren later is Balistreri een gedesillusioneerde politiecommissaris in een ingeslapen wijk in Rome. Zijn nachten vult hij met seks, alcohol en poker. Overdag houdt hij een oogje op Claudia, de roekeloze dochter van een collega, en onderzoekt hij de mysterieuze moord op de Zuid-Amerikaanse Anita Messi. Als Balistreri ontdekt dat beide vrouwen iets te maken hebben met de dood van zijn vroegere buurmeisje Nadia, opent de beerput van het verleden zich.

 

Roberto Costantini, De wortels van het kwaad

Oorspronkelijke titel: Alle radici del male
Uit het Italiaans vertaald door: Miriam Bunnik en Mara Schepers
Uitgeverij Wereldbibliotheek BV
448 pagina's
ISBN 9789028425699
Prijs € 19,95

 

Rome, mijn Eeuwige Stad

Afgelopen weekend was ik eindelijk weer eens in Rome, mijn mooie Rome, mijn Eeuwige Stad. Een stad vol herinneringen, een stad waar ik ooit verliefd op werd en die de reden was waarom ik besloot Italiaans te gaan studeren. De stad, dus, die ervoor heeft gezorgd dat ik tolk, vertaler en docent Italiaans ben geworden. Duizenden woorden heb ik al geschreven in een poging uit te leggen wat Rome nu precies voor mij betekent, wat zij met me heeft gedaan, maar dat lijkt nooit helemaal te lukken.

Dat Roma een anagram is van amor, liefde, is volgens mij geen toeval. Ze heeft bij mij al vrijwel meteen een liefde doen ontstaan die tot op de dag van vandaag nooit is overgegaan. Charmante steegjes, sfeervolle pleintjes, klaterende fonteinen en authentieke trattorie… Maar ook de geur van verse caffè, druk gebarende Italianen in bontjas en toeristen in korte broek: Rome ontroert me, doet me overstromen van liefde en smelten van geluk. Met name vroeg in de ochtend, bij zonsopkomst, als het nog relatief rustig is op straat, de toeristen nog slapen, maar de marktkoopman zijn kraam al aan het opbouwen is en het gerammel van koffiekopjes al uit de barretjes komt, loop ik verrukt en verliefd door de stad. Op dit soort momenten krijg ik gewoonweg geen genoeg van het gevoel dat alleen Rome me kan geven. Rome inspireert mij. Rome lijkt mij te willen zeggen dat ik moet leven, moet genieten, moet ervaren. Rome geeft mij, ondanks de razende motorini, de piepende bussen, de massa’s toeristen, een overweldigend gevoel van rust.

Afgelopen weekend was ik in Rome voor een seminar voor docenten Italiaans. Alma Edizioni, een uitgever van lesmethoden, verzorgde een didactisch spektakel waarin niet alleen de geschiedenis van de Italiaanse taal aan bod kwam, maar ook de eventuele problemen die zich voordoen als je deze taal aan buitenlandse studenten doceert. Leuke weetjes passeerden de revue; zo weet ik nu bijvoorbeeld dat de i de meest voorkomende letter is in het Italiaans en dat er ooit een taalkundige is geweest die het Italiaans geschikt vond als universele wereldtaal in plaats van Esperanto. We deden inspirerende oefeningen die mij volop nieuwe ideeën hebben gegeven voor mijn eigen lessen en ik heb interessante gesprekken gevoerd met docenten Italiaans van over de hele wereld.

Dit seminar was natuurlijk gewoon een goed excuus om weer even wat tijd door te brengen in de stad van mijn dromen. De rest van het weekend was vooral gevuld met heerlijk eten in de prachtige tuin van restaurant l’Archeologia aan de Via Appia Antica, struinen door de straatjes van het centro storico, ontbijten in de zon op het Piazza di Santa Maria in Trastevere, een heerlijk glas wijn bij Vinando in het Joodse Ghetto. Het was een tijdje geleden dat ik in Rome was, maar nee, er is niets veranderd. Rome is en blijft de mooiste stad op aarde!